A nosa historia

O 1.º de outubro de 1917, un grupo de inmigrantes galegos liderado por José María Barreiro fundou en Montevideo Casa de Galicia, sociedade de instrución, recreo, beneficencia e asistencia médica colectiva. Naceu para unir os galegos e os seus descendentes, honrar Galicia e brindar solidariedade na terra de acollida. A cultura —a lingua, a música, a danza, a biblioteca— estivo nas súas raíces desde o primeiro día.

Durante máis dun século, a mutualista Casa de Galicia foi un dos grandes alicerces da colectividade galega en Uruguay. Tras o seu peche, o 31 de marzo de 2022, emigrantes, descendentes e amigos reuníronse para que esa historia non se perdese. Así naceu, poucos días despois, A Casa de Galicia Centro Histórico-Cultural, asociación civil fundada o 5 de abril de 2022 en Montevideo, como herdeira do legado histórico e cultural da extinta mutua galega.

“Desde el sentimiento y el patrimonio histórico y sociocultural, somos, sin duda, la continuidad de la vieja Casa de Galicia.” — Acta fundacional, 5 de abril de 2022

A Biblioteca Alfonso R. Castelao forma parte do patrimonio de Casa de Galicia desde a súa fundación, en 1917. Nos seus andeis conviven as obras de Rosalía de Castro, Curros Enríquez, Pondal, Castelao e tantos outros, xunto con publicacións da colectividade —como o semanario Terra Galega, que dirixía José María Barreiro, e a revista Alma Gallega—. Conserva tamén libros asinados e dedicados polo propio Castelao.

Ese espazo foi, ademais, escenario dun feito decisivo para a historia de Galicia: o 15 de novembro de 1944 constituíuse na biblioteca social de Casa de Galicia, daquela na súa sede da avenida 18 de Julio, o Consello de Galiza no exilio, presidido por Alfonso Daniel Rodríguez Castelao, embrión histórico da futura Xunta de Galicia e do seu Estatuto. O 21 de marzo de 2025, A Casa de Galicia reinaugurou a biblioteca, que hoxe volve estar aberta a socios, investigadores e a quen queira achegarse á cultura galega.

En 1926, o escultor galego Francisco Asorey presentou A Santa na Exposición Nacional de Belas Artes de Madrid: unha labrega que leva sobre os ombros un xugo, obra que se convertería nun símbolo de Galicia e da súa emigración. En 1951 foi adquirida por Casa de Galicia de Montevideo, onde permaneceu máis de sete décadas como imaxe inseparable da institución.

En xullo de 2026, coincidindo co centenario da súa creación, a Xunta de Galicia trasladou A Santa ao Museo Gaiás da Cidade da Cultura, en Santiago de Compostela, onde pode visitarse de maneira permanente. O vínculo de A Casa de Galicia con esa obra segue vivo na memoria da colectividade e no premio que leva o nome do seu autor.

Pouco despois de fundada A Casa de Galicia, a súa directiva instituíu o Premio Asorey, un recoñecemento anual a persoas ou institucións galegas ou descendentes que, coa súa obra nas artes ou nas ciencias, enaltezan Galicia e a súa cultura, e deixen a súa pegada na identidade uruguaia. O galardón represéntase cunha reprodución de A Santa e entrégase, en lembranza da fundación de 1917, no aniversario de Casa de Galicia.

En novembro de 2025, o Centro Cultural y Recreativo Hijos de Galicia decidiu doar a A Casa de Galicia Centro Histórico-Cultural o inmoble de José Enrique Rodó 2380, onde tiña a súa sede social.

En recoñecemento a ese xesto, desde entón a nosa sede social leva o nome «Hijos de Galicia».

Foi un acto de xenerosidade pensado para asegurar a continuidade do legado galego. Nesa casa as dúas historias encóntranse e seguen xuntas, coas portas abertas á colectividade.

Durante os seus primeiros anos, A Casa de Galicia Centro Histórico-Cultural compartiu a Sede Ourensán, ata que a doación de Hijos de Galicia lle permitiu mudarse á súa propia sede social. Hoxe continúa esa andaina en Montevideo, e na nosa sede social «Hijos de Galicia», en José Enrique Rodó 2380, latexa unha institución viva: o corpo de baile Obradoiro, a Escuela de Gaitas y Percusión Celestino Pichel, o taller de canto e pandeireta Cantigas da Lúa, a Biblioteca Alfonso R. Castelao, os encontros e as celebracións da colectividade.

Somos herdeiros dun século de historia galega en Uruguay, e seguimos abrindo as portas para que ese legado se comparta, se ensine e se celebre.